Hormoontherapie met alleen oestrogeen en alzheimer: wat een nieuwe studie vond

Ruim twintig jaar lang kregen veel vrouwen hetzelfde korte antwoord als het ging om hormoontherapie in de overgang en de hersenen: waarschijnlijk riskant, liever vermijden. Dat antwoord kwam voort uit echt onderzoek, maar het was nooit het hele verhaal. Een nieuwe studie van Stanford Medicine, op 12 augustus 2026 verschenen in het vakblad Neurology, voegt een stuk toe dat het onderzoeksveld nog miste — en het wijst een andere kant op dan veel mensen verwachten.

De studie

De onderzoekers wilden weten hoe hormoontherapie in de overgang samenhangt met de ziekte van Alzheimer. Niet alleen met diagnoses, die onnauwkeurig kunnen zijn, maar met het fysieke bewijs zelf: de amyloïde plaques en de kluwens van eiwitten die alzheimer onder de microscoop kenmerken. Die zijn alleen na overlijden goed te onderzoeken, en juist daarom is dit soort studies zeldzaam.

Het team putte uit twee bestaande databanken met in totaal 21.462 deelnemers. Daarbinnen vergeleken ze 258 onderzochte hersenen van vrouwen die hadden aangegeven hormoontherapie met alleen oestrogeen te hebben gebruikt, met die van ongeveer 2.701 vrouwen die helemaal geen hormoontherapie hadden gemeld. Elk brein kreeg een score voor de hoeveelheid en de plek van plaques en kluwens, plus de dichtheid van afzonderlijke plaques. Ook keken de onderzoekers naar gegevens van nog levende deelnemers — geheugentests, dagelijks functioneren en biomarkers in bloed en hersenvocht — om te zien of die hetzelfde beeld gaven.

Wat eruit kwam

Vrouwen die alleen oestrogeen hadden gebruikt, hadden 39% minder kans om tijdens hun leven de diagnose dementie te krijgen. In de onderzochte hersenen hing dit gebruik samen met 35% lagere kansen op de ziekte van Alzheimer. Deze vrouwen scoorden bovendien beter op geheugentests en konden hun dagelijks leven beter zelfstandig aan.

De analyse hield rekening met leeftijd, de genvariant APOE4, hoge bloeddruk, opleiding en afkomst. De onderzoekers noemen het effect zelf bescheiden: kleiner dan de invloed van leeftijd, APOE4 of hoge bloeddruk. Wat het opvallend maakt, is de consistentie — het kwam terug in de diagnoses, in de cognitieve tests én in het hersenweefsel zelf.

Waarom de voorgeschiedenis ertoe doet

Als deze uitkomst je verrast, is daar een reden voor. In 2003 meldde een groot onderzoek, de Women's Health Initiative Memory Study, dat een combinatietherapie van oestrogeen en progestageen het risico op dementie leek te verhogen wanneer vrouwen er op latere leeftijd mee begonnen. Samen met bevindingen over borstkanker en hartziekten veranderde dat de medische praktijk vrijwel van de ene op de andere dag. Het geschatte aandeel vrouwen dat ooit hormoontherapie gebruikt, daalde van zo'n 27% naar minder dan 5%, en daar staat het nog steeds. In 2025 haalde de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit haar zwaarste waarschuwing van deze middelen af, en sindsdien komt het wetenschappelijke gesprek langzaam weer op gang.

De nieuwe studie kijkt naar iets specifieks: therapie met alleen oestrogeen, die doorgaans wordt voorgeschreven aan vrouwen die geen baarmoeder meer hebben. Die groep is groter dan veel mensen denken — op hun zestigste heeft ruim 30% van de vrouwen een baarmoederverwijdering ondergaan.

De eerlijke kanttekeningen

Dit is een observationele studie, geen gerandomiseerd onderzoek. Vrouwen werden niet ingedeeld in wel of geen hormonen; zij en hun artsen maakten die keuzes tientallen jaren geleden, om hun eigen redenen. De studie laat dus een verband zien, en een verband is geen bewijs van oorzaak en gevolg. Iets anders dat kenmerkend was voor de vrouwen die voor oestrogeen kozen, zou een deel van het verschil kunnen verklaren.

Er zijn meer beperkingen die gewoon benoemd moeten worden. Het hormoongebruik was zelfgerapporteerd. De vrouwen in de studie waren gemiddeld rond de 70 en begonnen meestal later met de therapie dan tegenwoordig wordt geadviseerd, volgens oudere voorschrijfgewoonten. De bevindingen gelden alleen voor oestrogeen in tabletvorm zonder progestageen: voor de combinatievorm waren te weinig onderzochte hersenen beschikbaar om iets te kunnen zeggen, en oestrogeen via de huid telde niet mee. En beoordelingen van cognitieve achteruitgang zijn deels subjectief — een punt dat de onderzoekers zelf maken. Eén studie, hoe zorgvuldig ook, beslecht zelden een vraag met zo'n tegenstrijdige geschiedenis.

Wat dit voor jou betekent

Dit is geen reden om met hormoontherapie te beginnen in de hoop je geheugen te beschermen. Geen serieuze onderzoeker beweert dat, en wij ook niet. Maar heb je een baarmoederverwijdering gehad en overweeg je al hormoontherapie vanwege overgangsklachten, dan is deze studie het waard om mee te nemen in het gesprek met je arts — naast je persoonlijke risico's, want borstkanker in de familie, je hartgezondheid en tromboserisico horen allemaal in die afweging thuis.

En wat je ook besluit over hormonen: de factoren met het sterkste bewijs blijven de alledaagse. Slaap, beweging, bloeddruk, gehoor en sociaal contact dragen het meeste gewicht, voor elk brein.

Een rustige manier om betrokken te blijven bij je eigen denken is er elke dag wat gerichte aandacht aan geven. Daar is Treeny voor gemaakt: korte dagelijkse oefeningen voor geheugen, focus en denksnelheid, begeleid door Flo, je coach, die de moeilijkheid aanpast aan waar jij vandaag staat. Geen behandeling, geen belofte — gewoon een kalme manier om je hoofd actief te houden en te merken hoe het zich ontwikkelt.

Dit artikel is alleen bedoeld als algemene informatie en is geen medisch advies. Hormoontherapie heeft echte risico's en voordelen die per persoon verschillen. Bespreek beslissingen over hormoontherapie, geheugenklachten of welke behandeling dan ook altijd met je arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.