Waarom hersentraining na je 50e zoveel plezier geeft — en wat de wetenschap er echt over zegt

Ben je ouder dan 50, dan ken je de advertenties wel: tien minuten spelletjes per dag om "je brein jong te houden". Wij maken zelf een hersentrainingsapp, dus je zou verwachten dat dit artikel die belofte herhaalt. Dat doet het niet. In 2016 betaalde het bekendste bedrijf in deze branche een schikking van 2 miljoen dollar aan de Amerikaanse toezichthouder FTC, vanwege reclameclaims die zijn eigen onderzoek niet kon waarmaken. Die zaak heeft de toon van eerlijke apps blijvend veranderd — en daarom vertellen we je liever wat de studies werkelijk laten zien.

De korte versie: van oefenen word je beter in wat je oefent — een echte, meetbare vooruitgang op de getrainde taken. Of die vooruitgang ver buiten de spellen zelf reikt, daarover zijn wetenschappers het nog altijd oneens. En het sterkste onderzoek naar hersengezondheid gaat helemaal niet over apps: het gaat over slaap, beweging en mensen.

Misschien klinkt dat als een vreemd begin voor een bedrijfsblog. Wij vinden het het enige eerlijke begin. Hier is het langere verhaal — en waarom miljoenen mensen, onder wie veel van onze gebruikers, een dagelijkse spelgewoonte toch echt de moeite waard vinden.

Wat de wetenschap werkelijk zegt

Het stevige deel: je wordt beter in wat je oefent. Daarover zijn decennia aan studies het eens. Oefen regelmatig een geheugenspel en je wordt beter in dat spel en in taken die er sterk op lijken — onderzoekers noemen dit nabije transfer. De grote, door de NIH gefinancierde ACTIVE-studie volgde 2.832 volwassenen van 65 jaar en ouder die ongeveer tien uur oefenden met geheugen-, redeneer- of snelheidstaken. Elke groep werd beter in de vaardigheden die ze had getraind, en een groot deel van die vooruitgang op de geoefende taken was jaren later nog meetbaar. Beter worden in wat je oefent, op elke leeftijd — dat is echt. En niemand in het vakgebied betwist dat ons brein een leven lang kan blijven leren.

Het omstreden deel: hoe ver reikt het? Word je van beter worden in een matching-spel ook beter in alledaagse situaties — namen bij een familielunch, een planning in je hoofd houden in de supermarkt? Precies daarover verschillen onderzoekers van mening. In 2014 ondertekenden zo'n zeventig wetenschappers een publieke verklaring met de waarschuwing dat de marketing van breinspellen voor de data uit loopt; ruim honderd anderen ondertekenden een reactie waarin ze stelden dat training wel degelijk zinvolle winst kan opleveren. Een uitgebreide review uit 2016 kwam in het midden uit: sterke aanwijzingen voor vooruitgang op geoefende taken, zwakkere voor nauw verwante taken, en weinig voor verder weg gelegen alledaagse vaardigheden. De eerlijke samenvatting: het onderzoek is gemengd — wie alledaagse transfer als vaststaand feit presenteert, in welke richting dan ook, loopt voor het bewijs uit.

De duidelijkste bevindingen gaan niet over apps. Gaat het je om de gezondheid van je brein op de lange termijn, dan wijst het onderzoek steevast eerst naar hoe je leeft: regelmatig bewegen, goed slapen, een actief sociaal leven, zorg voor je gehoor en je bloeddruk. Die basis weegt in de wetenschappelijke literatuur zwaarder dan welk spel dan ook. Geen enkele app zou moeten beweren die te vervangen — deze ook niet.

Waarom vinden mensen het dan toch zo leuk?

Haal de opgeblazen beloftes weg en er blijft genoeg eerlijks over:

• Het is een gestructureerde manier om mentaal actief te blijven. Zoals kruiswoordpuzzels of sudoku, maar met meer variatie en directe feedback.
• Je ziet jezelf vooruitgaan. Meetbaar beter worden in iets wat je drie weken geleden nog lastig vond, is bevredigend op je 25e en net zo bevredigend op je 75e — en vooruitgang op de taken die je traint is precies het deel waarover het onderzoek het eens is.
• Het is een klein, haalbaar ritueel. Een kwartier bij je ochtendkoffie is een gewoonte die je echt kunt volhouden, en een prettig begin van de dag.
• Iets doen is fijner dan piekeren. Veel mensen geven hun aandacht liever een work-out dan dat ze die aan het nieuws geven. Dat is een voorkeur, geen medische claim — en een prima reden.

Wat dit voor jou betekent

Overweeg je een hersentrainingsapp, dan raden we deze verwachtingen aan:

• Verwacht dat je beter wordt in de spellen die je speelt, en in taken die daar dicht bij liggen. Beschouw alles daarbuiten als een mogelijke bonus waarover de wetenschap nog geen uitsluitsel geeft — niet als de reden om een abonnement te nemen.
• Beoordeel een app op hoe hij met je omgaat, niet op zijn beloftes: legt hij je cijfers in gewone taal uit, past hij zich aan jouw niveau aan, kun je de timers uitzetten op een vermoeide dag?
• Houd de basis op één. Een wandeling met een vriend of vriendin doet volgens het huidige onderzoek meer voor je brein dan welke app dan ook. Spellen zijn een aanvulling, nooit een vervanging.
• Hersentraining is geen medische zorg. Maak je je zorgen over veranderingen in je geheugen, praat dan met je huisarts. Een app is geen diagnose, geen screening en geen behandeling.

Waar Treeny staat

Treeny is gebouwd op de bescheiden versie van het verhaal, omdat dat de versie is waar we achter kunnen staan.

Onze spellen bestrijken geheugen, aandacht, verwerkingssnelheid en redeneervaardigheden, en een adaptief systeem houdt elk spel uitdagend zonder dat het frustrerend wordt. Je voortgangsrapporten zijn geschreven in gewone taal en beschrijven precies wat ze meten: hoe je het deed in de spellen — geen medische score, en geen belofte over de rest van je leven. Een Rustige Modus verbergt de timers voor dagen waarop druk het laatste is wat je nodig hebt. En je gegevens worden nooit aan iemand verkocht.

We verdienen je vertrouwen liever met een eerlijk verhaal dan dat we je aandacht huren met grote claims. Als een breinapp zegt dat hij je leven gaat veranderen, is hij aan het verkopen. Als hij vertelt wat hij eerlijk te bieden heeft — prettige, gestructureerde oefening die je beter maakt in wat je traint — dan informeert hij. Wij kiezen het tweede.

De eerlijke conclusie

Van hersentraining word je beter in wat je traint. Over de grotere claims discussiëren de mensen die dit voor hun beroep onderzoeken nog volop. Je leefstijl weegt zwaarder. En een rustige, goed ontworpen dagelijkse spelgewoonte kan na je 50e een oprecht prettige manier zijn om mentaal actief te blijven.

Als je er plezier in hebt, is dat reden genoeg. Plezier houdt een gewoonte in leven — en een gewoonte die je volhoudt, wint het van een belofte die je is aangepraat.

Probeer het zelf

De eenvoudigste manier om te ontdekken of dit soort oefening iets voor jou is: één keer rustig proberen, zonder verplichtingen. Onze meting duurt ongeveer een kwartier en laat zien hoe je het deed in vijf soorten oefeningen — een startfoto, in gewone taal.

Benieuwd waar jij zou beginnen? Doe de gratis meting van 15 minuten — geen creditcard nodig.

---

Bronnen

• Rebok, G. W., et al. (2014). "Ten-Year Effects of the ACTIVE Cognitive Training Trial on Cognition and Everyday Functioning in Older Adults." Journal of the American Geriatrics Society, 62(1).
• Simons, D. J., et al. (2016). "Do 'Brain-Training' Programs Work?" Psychological Science in the Public Interest, 17(3).
• Stanford Center on Longevity & Max Planck Institute for Human Development (2014). "A Consensus on the Brain Training Industry from the Scientific Community."
• Cognitive Training Data (2014). "An Open Letter Response to the Stanford Center on Longevity," ondertekend door ruim 100 wetenschappers.
• US Federal Trade Commission (2016). "Lumosity to Pay $2 Million to Settle FTC Deceptive Advertising Charges."